Math ClubMath Club
v1 · padrão canônico

Lekcja 27 — Iloczyn skalarny

Iloczyn skalarny (dot product). Kąt między wektorami, rzut, ortogonalność. Praca mechaniczna.

Used in: 1.º ano EM (15 anos) · Equiv. Math II japonês · Equiv. Klasse 11 alemã · Precalculus §11.8 (US)

uv=u1v1+u2v2=uvcosθ\vec{u} \cdot \vec{v} = u_1 v_1 + u_2 v_2 = |\vec{u}||\vec{v}|\cos\theta
Choose your door

Rigorous notation, full derivation, hypotheses

Definicja i własności

Własności

  • Przemienność: uv=vu\vec u \cdot \vec v = \vec v \cdot \vec u.
  • Rozdzielność: u(v+w)=uv+uw\vec u \cdot (\vec v + \vec w) = \vec u \cdot \vec v + \vec u \cdot \vec w.
  • Liniowość po skalarze: (αu)v=α(uv)(\alpha \vec u) \cdot \vec v = \alpha (\vec u \cdot \vec v).
  • Dodatniość: uu=u20\vec u \cdot \vec u = |\vec u|^2 \geq 0, z równością     u=0\iff \vec u = \vec 0.

Ortogonalność

uv    uv=0\vec u \perp \vec v \iff \vec u \cdot \vec v = 0 (ortogonalne ⟺ iloczyn skalarny zero).

Kąt

cosθ=uvuv\cos\theta = \frac{\vec u \cdot \vec v}{|\vec u| |\vec v|}

Rzut

Rzut u\vec u na kierunek v\vec v: projvu=uvv2v\text{proj}_{\vec v} \vec u = \frac{\vec u \cdot \vec v}{|\vec v|^2} \vec v

Główne zastosowanie — praca mechaniczna

W=FdW = \vec F \cdot \vec d — praca siły to jej iloczyn skalarny z przesunięciem.

Exercise list

32 exercises · 8 with worked solution (25%)

Application 20Modeling 9Challenge 2Proof 1
  1. Ex. 27.1Application
    (3,4)(1,2)(3, 4) \cdot (1, 2).
  2. Ex. 27.2ApplicationAnswer key
    (2,1)(3,5)(2, -1) \cdot (3, 5).
  3. Ex. 27.3Application
    (0,0)v(0, 0) \cdot \vec v dla dowolnego v\vec v.
  4. Ex. 27.4Application
    Sprawdź czy (3,4)(3, 4) i (4,3)(-4, 3) są prostopadłe.
  5. Ex. 27.5ApplicationAnswer key
    Dla jakiego kk zachodzi (2,k)(3,1)=0(2, k) \cdot (3, 1) = 0?
  6. Ex. 27.6Application
    Kąt między (1,0)(1, 0) a (1,1)(1, 1).
  7. Ex. 27.7Application
    Kąt między (3,4)(3, 4) a (4,3)(4, 3).
  8. Ex. 27.8Application
    Pokaż v2=vv|\vec v|^2 = \vec v \cdot \vec v dla v=(2,3)\vec v = (2, 3).
  9. Ex. 27.9Application
    Rzut (4,3)(4, 3) na (1,0)(1, 0).
  10. Ex. 27.10Application
    Rzut (4,3)(4, 3) na (0,1)(0, 1).
  11. Ex. 27.11ApplicationAnswer key
    Rzut (3,5)(3, 5) na (1,1)(1, 1).
  12. Ex. 27.12Application
    Rozkład (3,5)(3, 5) na równoległą + prostopadłą do (1,0)(1, 0).
  13. Ex. 27.13Application
    Dla u=(1,2),v=(3,1)\vec u = (1, 2), \vec v = (3, -1): kąt między nimi?
  14. Ex. 27.14ApplicationAnswer key
    Wektor jednostkowy ortogonalny do (2,1)(2, 1).
  15. Ex. 27.15Application
    Znajdź wektor o module 5 prostopadły do (3,4)(3, 4).
  16. Ex. 27.16ApplicationAnswer key
    Kosinus kąta między (1,0)(1, 0) a (0,1)(0, 1).
  17. Ex. 27.17Application
    uu\vec u \cdot \vec u jest zawsze nieujemny. Udowodnij.
  18. Ex. 27.18Application
    Dla u=(3,0),v=(0,4)\vec u = (3, 0), \vec v = (0, 4): uv=?\vec u \cdot \vec v = ?.
  19. Ex. 27.19Application
    Dla u=(2,3),v=(3,2)\vec u = (2, 3), \vec v = (-3, 2): ortogonalne? Kąt?
  20. Ex. 27.20Application
    Dla jakiego θ\theta między niezerowymi wektorami zachodzi uv<0\vec u \cdot \vec v < 0?
  21. Ex. 27.21Modeling
    Praca siły F=(10,5)\vec F = (10, 5) N na przesunięciu d=(3,4)\vec d = (3, 4) m: W=FdW = \vec F \cdot \vec d.
  22. Ex. 27.22Modeling
    Siła F=(5,0)\vec F = (5, 0) N ciągnie pudełko po d=(3,4)\vec d = (3, 4) m. Praca użyteczna = rzut F\vec F na kierunek d\vec d razy d|\vec d|.
  23. Ex. 27.23Modeling
    Na rampie siła grawitacji g=(0,mg)\vec g = (0, -mg) rzutowana w kierunku rampy (cosθ,sinθ)(\cos\theta, -\sin\theta). Składowa równoległa do płaszczyzny = mgsinθmg \sin\theta.
  24. Ex. 27.24Modeling
    W ML cosine similarity między dwoma embeddings: cosθ=uv/(uv)\cos\theta = \vec u \cdot \vec v / (|\vec u||\vec v|). Dla (0.3,0.5)(0.3, 0.5) i (0.6,0.4)(0.6, 0.4), oblicz.
  25. Ex. 27.25Modeling
    W rekomendacji dwaj użytkownicy mają wektory ocen (5,4,3,5,2)(5,4,3,5,2) i (4,5,3,4,3)(4,5,3,4,3). Kosinus?
  26. Ex. 27.26Modeling
    W filtrze cyfrowym korelacja między sygnałem (1,2,1,0)(1, 2, 1, 0) a wzorcem (1,1,0,0)(1, 1, 0, 0) przez iloczyn skalarny.
  27. Ex. 27.27Modeling
    Praca nietrywialna: siła prostopadła do ruchu wykonuje zero pracy (θ=90°\theta = 90°, cos=0\cos = 0).
  28. Ex. 27.28ModelingAnswer key
    Prawo Lamberta (oświetlenie): natężenie I=I0n^I = I_0 \vec n \cdot \hat\ell — iloczyn skalarny normalna-kierunek światła.
  29. Ex. 27.29Modeling
    W GPS rzut błędu radialnego w kierunku stycznym przez iloczyn skalarny.
  30. Ex. 27.30ChallengeAnswer key
    Udowodnij nierówność Cauchy'ego-Schwarza uvuv|\vec u \cdot \vec v| \leq |\vec u||\vec v|. (Użyj u+tv20|\vec u + t\vec v|^2 \geq 0 dla każdego tt.)
  31. Ex. 27.31Proof
    Udowodnij wektorowe twierdzenie cosinusów: uv2=u2+v22uv|\vec u - \vec v|^2 = |\vec u|^2 + |\vec v|^2 - 2 \vec u \cdot \vec v.
  32. Ex. 27.32ChallengeAnswer key
    Pokaż, że uv=u1v1+u2v2=uvcosθ\vec u \cdot \vec v = u_1 v_1 + u_2 v_2 = |\vec u||\vec v|\cos\theta używając twierdzenia cosinusów.

Źródła tej lekcji

Updated on 2026-04-29 · Author(s): Clube da Matemática

Found an error? Open an issue on GitHub or submit a PR — open source forever.