Math ClubMath Club
v1 · padrão canônico

Lição 55 — Derivadas de ordem superior

Segunda derivada (concavidade, aceleração), terceira derivada (jerk), fórmulas de ordem n, pontos de inflexão e prévia de série de Taylor.

Used in: Cálculo I (Brasil) · Equiv. Math III japonês (cap. 4) · Equiv. Analysis LK alemão

f(x)=ddx ⁣[dydx]=d2ydx2f''(x) = \frac{d}{dx}\!\left[\frac{dy}{dx}\right] = \frac{d^2y}{dx^2}
Choose your door

Rigorous notation, full derivation, hypotheses

Definicja rygorystyczna

Pochodne wyższych rzędów

"Jeśli y=f(x)y = f(x), to druga pochodna ff to pochodna ff' i jest oznaczana f(x)f''(x) lub d2y/dx2d^2 y/dx^2. Proces obliczania kolejnych pochodnych jest nazywany różniczkowaniem powtórzonym." — OpenStax Calculus Vol. 1, §3.2

Notacje równoważne

NotacjaCzytanieUwaga
f(x)f''(x)"f dwie primki od x"Newton; n=2n = 2
d2ydx2\dfrac{d^2y}{dx^2}"d do kwadratu y przez d x do kwadratu"Leibniz
D2fD^2 f"D do kwadratu f"operatorowe
y¨\ddot{y}"y dwie kropki"fizyka; zmienna niezależna to tt
f(n)(x)f^{(n)}(x)"f n-tego rzędu od x"ogólnie
dnydxn\dfrac{d^n y}{dx^n}"d n-tego rzędu y"Leibniz ogólnie

Tabela: wzory zamknięte rzędu nn

f(x)f(x)f(n)(x)f^{(n)}(x)Ważność
eaxe^{ax}aneaxa^n e^{ax}aRa \in \mathbb{R}, n0n \geq 0
sinx\sin xsin ⁣(x+nπ2)\sin\!\bigl(x + \tfrac{n\pi}{2}\bigr)n0n \geq 0
cosx\cos xcos ⁣(x+nπ2)\cos\!\bigl(x + \tfrac{n\pi}{2}\bigr)n0n \geq 0
xkx^kk!(kn)!xkn\dfrac{k!}{(k-n)!} x^{k-n}knk \geq n; zero jeśli k<nk < n
lnx\ln x(1)n1(n1)!xn(-1)^{n-1}\dfrac{(n-1)!}{x^n}x>0x > 0, n1n \geq 1
1x\dfrac{1}{x}(1)nn!xn+1(-1)^n \dfrac{n!}{x^{n+1}}x0x \neq 0, n0n \geq 0

Znaczenie geometryczne — wklęsłość

"Jeśli f(x)>0f''(x) > 0 dla każdego xx w (a,b)(a, b), to ff jest wklęsła w górę na (a,b)(a, b). Jeśli f(x)<0f''(x) < 0 dla każdego xx w (a,b)(a, b), to ff jest wklęsła w dół na (a,b)(a, b)." — Active Calculus, §1.6

f'' > 0: wklęsła w górę (uśmiech)styczne obracają się w góręf'' < 0: wklęsła w dół (kapelusz)styczne obracają się w dół

Wklęsłość określona przez znak f''. Na niebieskiej krzywej f'' > 0 — funkcja "otwiera się w górę". Na pomarańczowej krzywej f'' < 0 — funkcja "zamyka się w dół".

Reguła Leibniza dla iloczynu

(fg)(n)=k=0n(nk)f(k)g(nk)(fg)^{(n)} = \sum_{k=0}^{n} \binom{n}{k} f^{(k)}\, g^{(n-k)}

Doskonała analogia do dwumianu Newtona: zastąp potęgę pochodną odpowiedniego rzędu.

Wielomian Taylora stopnia nn

Tn(x)=k=0nf(k)(a)k!(xa)kT_n(x) = \sum_{k=0}^{n} \frac{f^{(k)}(a)}{k!}(x - a)^k
what this means · Wielomian Taylora stopnia n wokół a. Każdy współczynnik jest określony przez pochodną rzędu k funkcji f ewaluowaną w a, podzieloną przez k silnia. Jest to najlepsza aproksymacja wielomianowa f w sąsiedztwie a.

Przykłady rozwiązane

Exercise list

40 exercises · 10 with worked solution (25%)

Application 24Understanding 3Modeling 8Challenge 3Proof 2
  1. Ex. 55.1Application

    Niech f(x)=x32x2+x5f(x) = x^3 - 2x^2 + x - 5. Oblicz f(x)f'(x) i f(x)f''(x).

  2. Ex. 55.2Application

    Niech f(x)=x53x2+x+2f(x) = x^5 - 3x^2 + x + 2. Oblicz f(x)f''(x).

  3. Ex. 55.3Application

    Niech f(x)=sinxf(x) = \sin x. Oblicz f(x)f''(x).

  4. Ex. 55.4Application

    Niech f(x)=cos(2x)f(x) = \cos(2x). Oblicz f(x)f''(x).

  5. Ex. 55.5Application

    Niech f(x)=lnxf(x) = \ln x. Oblicz f(x)f''(x).

  6. Ex. 55.6ApplicationAnswer key

    Niech f(x)=xexf(x) = xe^x. Oblicz f(x)f''(x).

  7. Ex. 55.7Application

    Niech f(x)=x2lnxf(x) = x^2 \ln x. Oblicz f(x)f''(x).

  8. Ex. 55.8Application

    Niech f(x)=x44x3+1f(x) = x^4 - 4x^3 + 1. Oblicz f(x)f'''(x).

  9. Ex. 55.9ApplicationAnswer key

    Niech f(x)=11+x2f(x) = \dfrac{1}{1 + x^2}. Oblicz f(0)f''(0).

  10. Ex. 55.10Application

    Niech f(x)=xf(x) = \sqrt{x}. Oblicz f(x)f''(x).

  11. Ex. 55.11ApplicationAnswer key

    Niech f(x)=cos(2x)f(x) = \cos(2x). Oblicz f(4)(x)f^{(4)}(x).

  12. Ex. 55.12Application

    Niech f(x)=x4f(x) = x^4. Oblicz f(5)(x)f^{(5)}(x).

  13. Ex. 55.13Application

    Niech f(x)=e2xf(x) = e^{2x}. Określ f(n)(x)f^{(n)}(x) dla każdego n1n \geq 1.

  14. Ex. 55.14ApplicationAnswer key

    Określ (sinx)(100)(\sin x)^{(100)}.

  15. Ex. 55.15Application

    Niech f(x)=1xf(x) = \dfrac{1}{x}. Określ ogólny wzór f(n)(x)f^{(n)}(x).

  16. Ex. 55.16Application

    Dla f(x)=x44x3+1f(x) = x^4 - 4x^3 + 1, określ punkty przegięcia i przedziały wklęsłości.

  17. Ex. 55.17Application

    Dla f(x)=x33x2+2f(x) = x^3 - 3x^2 + 2, określ przedziały wklęsłości i punkt przegięcia.

  18. Ex. 55.18ApplicationAnswer key

    Dla f(x)=ex2f(x) = e^{-x^2}, oblicz f(0)f''(0).

  19. Ex. 55.19Application

    Dla f(x)=x55x4f(x) = x^5 - 5x^4, określ punkty przegięcia.

  20. Ex. 55.20Understanding

    Jeśli f(c)=0f''(c) = 0, czy możemy wnioskować, że cc jest punktem przegięcia ff?

  21. Ex. 55.21Understanding

    Jeśli f(c)=0f'(c) = 0 i f(c)>0f''(c) > 0, co się wnioskuje o cc?

  22. Ex. 55.22Application

    Określ wklęsłość f(x)=exf(x) = e^x na całej dziedzinie.

  23. Ex. 55.23ApplicationAnswer key

    Przeanalizuj wklęsłość f(x)=x3f(x) = x^3 i zidentyfikuj punkt przegięcia.

  24. Ex. 55.24Application

    Dla f(x)=x46x2f(x) = x^4 - 6x^2, określ przedziały wklęsłości i punkty przegięcia.

  25. Ex. 55.25Understanding

    Wyjaśnij dlaczego (sinx)(4)=sinx(\sin x)^{(4)} = \sin x i dlaczego (ex)(n)=ex(e^x)^{(n)} = e^x dla każdego n0n \geq 0.

  26. Ex. 55.26ApplicationAnswer key

    Wyprowadź wzór na (fg)(fg)'' z reguły iloczynu i zidentyfikuj analogię z dwumianem Newtona.

  27. Ex. 55.27Application

    Niech f(x)=(1+x)10f(x) = (1 + x)^{10}. Oblicz f(10)(0)f^{(10)}(0).

  28. Ex. 55.28Modeling

    Położenie cząstki: s(t)=4t3t4s(t) = 4t^3 - t^4 (metry, tt w sekundach). Oblicz v(1)v(1), a(1)a(1) i j(1)j(1) i zinterpretuj j(1)=0j(1) = 0.

  29. Ex. 55.29Modeling

    Wahadło: θ(t)=Acos(ωt)\theta(t) = A\cos(\omega t). Oblicz θ¨\ddot{\theta} i sprawdź, że θ¨+ω2θ=0\ddot{\theta} + \omega^2\theta = 0.

  30. Ex. 55.30Modeling

    Koszt produkcji: C(q)=q36q2+15qC(q) = q^3 - 6q^2 + 15q (R$ tys.). Oblicz C(q)C''(q) i zinterpretuj punkt przegięcia jako "minimalny koszt krańcowy".

  31. Ex. 55.31ModelingAnswer key

    Położenie pojazdu: s(t)=10t330t2+5s(t) = 10t^3 - 30t^2 + 5 (metry). Oblicz v(t)v(t), a(t)a(t), j(t)j(t) i określ, kiedy przyspieszenie jest zerowe.

  32. Ex. 55.32Modeling

    Wysokość pocisku: h(t)=4,9t2+v0t+h0h(t) = -4{,}9t^2 + v_0 t + h_0. Oblicz h(t)h''(t) i zidentyfikuj jego znaczenie fizyczne.

  33. Ex. 55.33Modeling

    W systemie mechanicznym energia potencjalna U(θ)U(\theta) ma punkt krytyczny w θ0\theta_0. Co U(θ0)>0U''(\theta_0) > 0 względnie U(θ0)<0U''(\theta_0) < 0 implikuje o stabilności równowagi?

  34. Ex. 55.34Modeling

    Korzystając z trzech pierwszych pochodnych f(x)=exf(x) = e^x w a=0a = 0, napisz wielomian Taylora T2(x)T_2(x) i oszacuj błąd dla x=0,1x = 0{,}1.

  35. Ex. 55.35ModelingAnswer key

    Napisz wielomian Taylora stopnia 2 funkcji f(x)=cosxf(x) = \cos x wokół a=0a = 0 i sprawdź dla x=0,1x = 0{,}1.

  36. Ex. 55.36Challenge

    Oblicz f(n)(x)f^{(n)}(x) dla f(x)=ln(1+x)f(x) = \ln(1+x) i napisz wielomian Taylora Tn(x)T_n(x) wokół a=0a = 0.

  37. Ex. 55.37Challenge

    Dla f(x)=xxf(x) = x^x (x>0x > 0), oblicz f(x)f''(x) używając logarytmicznego pochodniowania.

  38. Ex. 55.38Challenge

    Sformułuj wzór Leibniza (fg)(n)=k=0n(nk)f(k)g(nk)(fg)^{(n)} = \sum_{k=0}^n \binom{n}{k} f^{(k)} g^{(n-k)} i opisz strukturę dowodu przez indukcję go udowadniającego.

  39. Ex. 55.39ProofAnswer key

    Demonstracja. Niech ff będzie dwukrotnie różniczkowalna na [0,1][0, 1], z f(0)=f(1)=0f(0) = f(1) = 0 i f≢0f' \not\equiv 0. Czy istnieje c(0,1)c \in (0, 1) z f(c)=0f''(c) = 0? Uzasadnij.

  40. Ex. 55.40Proof

    Demonstracja. Udowodnij, że jeśli ff jest dwukrotnie różniczkowalna i f(x)0f''(x) \geq 0 na (a,b)(a, b), to ff jest wypukła na (a,b)(a, b).

Źródła

  • Active Calculus 2.0 — Boelkins · 2024 · §1.6 (The Second Derivative), §8.3 (Taylor Polynomials). Główne źródło. CC-BY-NC-SA.
  • Calculus, Volume 1 — OpenStax · 2016 · §3.2 (The Derivative as a Function), §4.5 (Derivatives and the Shape of a Graph). CC-BY-NC-SA.
  • APEX Calculus — Hartman et al. · 2024 · v5 · §2.2 (Interpretations of the Derivative), §3.4 (Concavity and the Second Derivative). CC-BY-NC.

Updated on 2026-05-05 · Author(s): Clube da Matemática

Found an error? Open an issue on GitHub or submit a PR — open source forever.