Math ClubMath Club
v1 · padrão canônico

Lição 92 — EDOs separáveis

dy/dx = g(x)h(y). Separar variáveis e integrar dos dois lados. Aplicações: decaimento radioativo, resfriamento de Newton, crescimento logístico.

Used in: Spécialité Maths francesa (Terminale) · Math III japonês avançado · Leistungskurs Mathematik 12 alemão · H2 Mathematics singapurense

dydx=g(x)h(y)    dyh(y)=g(x)dx+C\frac{dy}{dx} = g(x)\,h(y) \;\Rightarrow\; \int \frac{dy}{h(y)} = \int g(x)\,dx + C
Choose your door

Rigorous notation, full derivation, hypotheses

Definicja ścisła i metoda

Forma kanoniczna i separowalność

"A separable equation is actually the first kind of differential equation that can be solved explicitly." — Lebl, Notes on Diffy Qs, §1.3

Rozwiązania osobliwe (równowagi)

Twierdzenie o istnieniu i jednoznaczności (Picard-Lindelöf)

"Theorem 1.2.1. If f(x,y)f(x,y) is continuous and f/y\partial f/\partial y is continuous near some (x0,y0)(x_0, y_0), then a solution exists for xx near x0x_0, and is unique." — Lebl, Notes on Diffy Qs, §1.2

Pole kierunków i analiza jakościowa

xyy*=0równ.y > 0y < 0

Pole kierunków równania dy/dx = y. Złota isoklina pozioma to równowaga y* = 0. Dla y > 0 rozwiązania rosną; dla y < 0 maleją — równowaga niestabilna.

Kryterium Osgooda (istnienie globalne)

Przykład: y˙=y2\dot y = y^2, y(0)=1y(0) = 1. 1dy/y2=1<\displaystyle\int_1^\infty dy/y^2 = 1 < \infty — blow-up w T=1T = 1.

Przykłady rozwiązane

Exercise list

45 exercises · 11 with worked solution (25%)

Application 20Understanding 6Modeling 9Challenge 4Proof 2 4
  1. Ex. 92.1Application

    Rozwiąż dydx=5y\dfrac{dy}{dx} = 5y.

  2. Ex. 92.2Application

    Rozwiąż zagadnienie początkowe dydx=y2\dfrac{dy}{dx} = -\dfrac{y}{2}, y(0)=4y(0) = 4.

  3. Ex. 92.3Application

    Rozwiąż dydx=xy\dfrac{dy}{dx} = xy.

  4. Ex. 92.4Application

    Rozwiąż dydx=xy\dfrac{dy}{dx} = \dfrac{x}{y}, y(0)=2y(0) = 2.

  5. Ex. 92.5Application

    Rozwiąż dydx=exy\dfrac{dy}{dx} = e^{x-y}.

  6. Ex. 92.6Application

    Rozwiąż dydx=(1+y2)cosx\dfrac{dy}{dx} = (1 + y^2)\cos x.

  7. Ex. 92.7Application

    Rozwiąż dydx=x2y\dfrac{dy}{dx} = \dfrac{x^2}{y}, y(1)=2y(1) = 2.

  8. Ex. 92.8ApplicationAnswer key

    Rozwiąż y=yxy' = y\sqrt{x}.

  9. Ex. 92.9Application

    Rozwiąż dydx=cosxy\dfrac{dy}{dx} = \dfrac{\cos x}{y}.

  10. Ex. 92.10ApplicationAnswer key

    Rozwiąż dydx=e2xy\dfrac{dy}{dx} = \dfrac{e^{2x}}{y}.

  11. Ex. 92.11ApplicationAnswer key

    Rozwiąż dydx=2xy2\dfrac{dy}{dx} = -2xy^2.

  12. Ex. 92.12Application

    Rozwiąż dydx=y21\dfrac{dy}{dx} = y^2 - 1 za pomocą ułamków prostych.

  13. Ex. 92.13

    Rozwiąż y=(1y)/xy' = (1-y)/x, y(1)=0y(1) = 0.

  14. Ex. 92.14Application

    Zweryfikuj, że y=11+exy = \dfrac{1}{1+e^{-x}} rozwiązuje y=y(1y)y' = y(1-y).

  15. Ex. 92.15ApplicationAnswer key

    Rozwiąż dydx=2x1+y2\dfrac{dy}{dx} = \dfrac{2x}{1+y^2}.

  16. Ex. 92.16Application

    Rozwiąż ysinx=ycosxy'\sin x = y\cos x.

  17. Ex. 92.17Application

    Rozwiąż dydx=ytanx\dfrac{dy}{dx} = y\tan x, y(0)=1y(0) = 1.

  18. Ex. 92.18

    Rozwiąż yex=yy'\,e^x = y.

  19. Ex. 92.19

    Rozwiąż dydx=yx2\dfrac{dy}{dx} = \dfrac{y}{x^2}, y(1)=ey(1) = e.

  20. Ex. 92.20

    Rozwiąż y=1y2y' = \sqrt{1 - y^2}. Omów dziedzinę i rozwiązania osobliwe.

  21. Ex. 92.21ModelingAnswer key

    Rozpad radioaktywny: 14{}^{14}C ma okres półtrwania 5730 lat. Jaki procent pozostaje po 10 000 latach?

  22. Ex. 92.22ModelingAnswer key

    Kondensator RC w rozładowaniu: V(0)=12V(0) = 12 V, R=1kΩR = 1\,\text{k}\Omega, C=100μFC = 100\,\mu\text{F}. Znajdź V(t)V(t).

  23. Ex. 92.23Modeling

    Zbiornik 100 L z czystą wodą otrzymuje 5 L/min solanki 10 g/L i odprowadza 5 L/min. Jakie jest stężenie po 30 min?

  24. Ex. 92.24Modeling

    Kolonia bakterii podwaja się co 3 h. Ile czasu na wzrost 100 razy?

  25. Ex. 92.25Modeling

    Chłodzenie Newtona: kawa w temperaturze 90°C w pokoju 20°C osiąga 70°C w 5 min. Kiedy osiągnie 30°C?

  26. Ex. 92.26Modeling

    Upadek z oporem liniowym: v˙=gkv\dot v = g - kv, v(0)=0v(0) = 0. Rozwiąż i określ prędkość końcową vv_\infty.

  27. Ex. 92.27ModelingAnswer key

    Stężenie leku: C˙=0,1C\dot C = -0{,}1C, C(0)=C0C(0) = C_0. W ile czasu spada do 50% początkowej dawki?

  28. Ex. 92.28Modeling

    Inwestycja z oprocentowaniem ciągłym 5% rocznie: S˙=0,05S\dot S = 0{,}05 S. W ile czasu podwaja się kapitał?

  29. Ex. 92.29UnderstandingAnswer key

    Pokaż, że y0y \equiv 0 rozwiązuje y=y2y' = y^2. Czy należy do rodziny ogólnej? Uzasadnij.

  30. Ex. 92.30Understanding

    Dla y=y2/3y' = y^{2/3}, y(0)=0y(0) = 0, pokaż, że istnieje nieskończenie wiele rozwiązań. Dlaczego zawodzi jednoznaczność Picarda?

  31. Ex. 92.31UnderstandingAnswer key

    Dlaczego dyy=lny+C\displaystyle\int \dfrac{dy}{y} = \ln|y| + C używa wartości bezwzględnej?

  32. Ex. 92.32Understanding

    Dla y˙=y(1y)\dot y = y(1-y) zidentyfikuj równowagi i klasyfikuj je jako stabilne lub niestabilne.

  33. Ex. 92.33Understanding

    Która z poniższych form dla dy/dx=F(x,y)dy/dx = F(x,y) odpowiada równaniu różniczkowemu separowalnemu?

  34. Ex. 92.34Challenge

    Rozwiąż y=(x+y)2y' = (x+y)^2 za pomocą podstawienia u=x+yu = x+y.

  35. Ex. 92.35Challenge

    Pokaż, że y˙=y2\dot y = y^2, y(0)=y0>0y(0) = y_0 > 0 wybucha w skończonym czasie T=1/y0T = 1/y_0. Potwierdź kryterium Osgooda.

  36. Ex. 92.36Challenge

    Równanie Bernoulliego y+P(x)y=Q(x)yny' + P(x)y = Q(x)y^n. Pokaż, że podstawienie u=y1nu = y^{1-n} przekształca je w liniowe równanie różniczkowe.

  37. Ex. 92.37Proof

    Zarysuj dowód twierdzenia Picarda-Lindelöfa dla y=f(x,y)y' = f(x,y), y(x0)=y0y(x_0) = y_0, gdzie ff jest ciągła i Lipschitza w yy, za pomocą iteracji Picarda.

  38. Ex. 92.38ProofAnswer key

    Dla y˙=h(y)\dot y = h(y) z h(y)>0h(y) > 0 dla wszystkich yy0y \geq y_0, pokaż, że rozwiązanie jest globalne wtedy i tylko wtedy, gdy y0+dyh(y)=+\displaystyle\int_{y_0}^{+\infty} \dfrac{dy}{h(y)} = +\infty (kryterium Osgooda).

  39. Ex. 92.39Application

    Rozwiąż dydx=y2ex\dfrac{dy}{dx} = y^2 e^x.

  40. Ex. 92.40Application

    Rozwiąż dydx=y24\dfrac{dy}{dx} = y^2 - 4 za pomocą ułamków prostych. Zidentyfikuj rozwiązania osobliwe.

  41. Ex. 92.41Application

    Rozwiąż dydx=x21+y2\dfrac{dy}{dx} = \dfrac{x^2}{1+y^2}.

  42. Ex. 92.42Application

    Rozwiąż dydx=eysinx\dfrac{dy}{dx} = e^{-y}\sin x.

  43. Ex. 92.43Modeling

    Wzrost logistyczny: P˙=0,06P(1P/500)\dot P = 0{,}06\,P(1 - P/500), P(0)=50P(0) = 50. Kiedy populacja osiąga połowę pojemności nośnej?

  44. Ex. 92.44UnderstandingAnswer key

    Analizuj jakościowo y˙=y(2y)\dot y = y(2-y) bez jawnego rozwiązywania: zidentyfikuj równowagi, stabilność i zachowanie rozwiązań dla różnych warunków początkowych.

  45. Ex. 92.45Challenge

    Dla y˙=yp\dot y = y^p z y(0)=y0>0y(0) = y_0 > 0 określ, dla jakich wartości pp następuje blow-up w skończonym czasie. Oblicz TT w tym przypadku.

Źródła

  • Lebl, Notes on Diffy Qs — Jiří Lebl · v6.6 · CC-BY-SA. §1.3 Separable equations; §1.2 Picard-Lindelöf. Główne źródło tej lekcji.
  • OpenStax Calculus Volume 2 — OpenStax · CC-BY-NC-SA. §4.3 Separable Equations. Przykłady modelowania: Newton, mieszanie, bakterie, farmakokinetyka.
  • APEX Calculus — Hartman et al. · CC-BY-NC. §8.1 Graphical and Numerical Solutions, §8.1 Separable Differential Equations. Analiza jakościowa, pole kierunków, Bernoulli.

Updated on 2026-05-06 · Author(s): Clube da Matemática

Found an error? Open an issue on GitHub or submit a PR — open source forever.