Math ClubMath Club
v1 · padrão canônico

Lição 93 — EDOs lineares de 1ª ordem

y' + p(x)y = q(x). Fator integrante e^{∫p}. Aplicações: circuito RC, mistura, conta bancária.

Used in: Spécialité Maths (France, Terminale) · Math III japonês (avançado) · Leistungskurs alemão

y+p(x)y=q(x)    y=epdx ⁣[epdxq(x)dx+C]y' + p(x)\,y = q(x) \;\Longrightarrow\; y = e^{-\int p\,dx}\!\left[\int e^{\int p\,dx}\,q(x)\,dx + C\right]
Choose your door

Rigorous notation, full derivation, hypotheses

Czynnik całkujący — pełna teoria

Forma kanoniczna

"An equation of the form y+p(x)y=f(x)y' + p(x)y = f(x) is called a first order linear differential equation." — Lebl, Notes on Diffy Qs, §1.4

Metoda czynnika całkującego

Dlaczego to działa. Chcemy, aby μy+μpy\mu y' + \mu p y było pochodną iloczynu. Ponieważ (μy)=μy+μy(\mu y)' = \mu' y + \mu y', potrzebujemy μ=μp\mu' = \mu p, czyli μ/μ=p\mu'/\mu = p. Całkując: μ(x)=ep(x)dx\mu(x) = e^{\int p(x)\,dx}.

Struktura jednorodna + szczególna

Diagram: rozwiązanie obwodu RC

tVVsV_C(t) = Vs(1 - e^(-t/RC))0RC3RC

Odpowiedź skokowa obwodu RC: VCVsV_C \to V_s wykładniczo ze stałą czasową τ=RC\tau = RC.

Rozwiązane przykłady

Exercise list

36 exercises · 9 with worked solution (25%)

Application 18Understanding 5Modeling 8Challenge 3Proof 2
  1. Ex. 93.1Application

    Rozwiąż y+y=0y' + y = 0.

  2. Ex. 93.2ApplicationAnswer key

    Rozwiąż y+2y=6y' + 2y = 6, y(0)=1y(0) = 1.

  3. Ex. 93.3ApplicationAnswer key

    Rozwiąż y+3y=exy' + 3y = e^{-x}.

  4. Ex. 93.4Application

    Rozwiąż yy=e2xy' - y = e^{2x}, y(0)=0y(0) = 0.

  5. Ex. 93.5ApplicationAnswer key

    Rozwiąż y+2xy=xy' + 2xy = x.

  6. Ex. 93.6Application

    Rozwiąż y+1xy=1y' + \frac{1}{x}\,y = 1, y(1)=0y(1) = 0.

  7. Ex. 93.7Application

    Rozwiąż xy+2y=x3x y' + 2y = x^3.

  8. Ex. 93.8Application

    Rozwiąż yysinx=sinxy' - y\sin x = \sin x.

  9. Ex. 93.9Application

    Rozwiąż y+ycotx=2cosxy' + y\cot x = 2\cos x.

  10. Ex. 93.10ApplicationAnswer key

    Rozwiąż y2xy=xy' - 2xy = x, y(0)=1y(0) = 1.

  11. Ex. 93.11ApplicationAnswer key

    Rozwiąż y+4y=8y' + 4y = 8 i wskaż stan ustalony.

  12. Ex. 93.12Application

    Rozwiąż y+y=sinxy' + y = \sin x.

  13. Ex. 93.13Application

    Rozwiąż y3y=6e3xy' - 3y = 6e^{3x}.

  14. Ex. 93.14ApplicationAnswer key

    Rozwiąż y+2xy=x2y' + \frac{2}{x}\,y = x^2.

  15. Ex. 93.15Application

    Rozwiąż y+ycosx=cosxy' + y\cos x = \cos x.

  16. Ex. 93.16Application

    Rozwiąż (1+x2)y+2xy=4x(1+x^2)y' + 2xy = 4x, y(0)=0y(0) = 0.

  17. Ex. 93.17Understanding

    Czy y=exy = e^{-x} rozwiązuje y+y=0y' + y = 0?

  18. Ex. 93.18Application

    Rozwiąż y=2y+4y' = 2y + 4.

  19. Ex. 93.19Understanding

    Znajdź μ(x)\mu(x) dla y+(sinx)y=cosxy' + (\sin x)y = \cos x i omów, czy rozwiązanie ma formę zamkniętą.

  20. Ex. 93.20Application

    Rozwiąż y+2y=t2y' + 2y = t^2 (zmienna niezależna tt).

  21. Ex. 93.21Modeling

    Obwód RC: R=2kΩR = 2\,\text{k}\Omega, C=50μFC = 50\,\mu\text{F}, Vs=12VV_s = 12\,\text{V} (skok w t=0t = 0), VC(0)=0V_C(0) = 0. Znajdź VC(t)V_C(t) i τ\tau.

  22. Ex. 93.22Modeling

    Obwód RL: L=0,5HL = 0{,}5\,\text{H}, R=10ΩR = 10\,\Omega, V=5VV = 5\,\text{V}, i(0)=0i(0) = 0. Znajdź i(t)i(t) i τ=L/R\tau = L/R.

  23. Ex. 93.23ModelingAnswer key

    Reaktor CSTR: przepływ Q=2L/minQ = 2\,\text{L/min}, objętość V=100LV = 100\,\text{L}, stężenie wpływu cin=5g/Lc_{in} = 5\,\text{g/L}, c(0)=0c(0) = 0. Znajdź c(t)c(t).

  24. Ex. 93.24Modeling

    Termometr o temperaturze 20°C20\,\text{°C} zanurzony w wodzie o temperaturze 80°C80\,\text{°C}. Stała czasowa τ=30s\tau = 30\,\text{s}. Kiedy wskazuje 70°C70\,\text{°C}?

  25. Ex. 93.25Modeling

    Rachunek czekowy: saldo początkowe zerowe, przynosi zysk r=5%r = 5\% rocznie (ciągłe) i otrzymuje zasilanie ciągłe R$ 12 000/rok. Oblicz saldo po 10 latach.

  26. Ex. 93.26Modeling

    Grzejnik: T˙=k(TTamb)+P/C\dot T = -k(T - T_{\text{amb}}) + P/C, gdzie k=0,1min1k = 0{,}1\,\text{min}^{-1}, Tamb=20°CT_{\text{amb}} = 20\,\text{°C}, P/C=5°C/minP/C = 5\,\text{°C/min}, T(0)=20°CT(0) = 20\,\text{°C}. Oblicz TT_\infty i czas do osiągnięcia 90% TT_\infty.

  27. Ex. 93.27ModelingAnswer key

    Filtr RC dolnoprzepustowy ze wejściem u(t)=sin(ωt)u(t) = \sin(\omega t). Oblicz amplitudę odpowiedzi stacjonarnej dla ωτ=0,1\omega\tau = 0{,}1, ωτ=1\omega\tau = 1 i ωτ=10\omega\tau = 10.

  28. Ex. 93.28ModelingAnswer key

    Zbiornik 200 L zawiera 50 g soli. Wpływa roztwór 2 g/L z prędkością 4 L/min; wypływa mieszanina 4 L/min. Ilość soli po 1 godzinie.

  29. Ex. 93.29Understanding

    Pokaż, że jeśli pp i qq są ciągłe na II, to zagadnienie początkowe y+py=qy' + p\,y = q, y(x0)=y0y(x_0) = y_0 ma jednoznaczne rozwiązanie.

  30. Ex. 93.30Understanding

    Czynnik całkujący jest unikalny z dokładnością do stałej multiplikatywnej — czy to wpływa na ostateczne rozwiązanie?

  31. Ex. 93.31Understanding

    Sformułuj zasadę superpozycji dla Ly=y+py\mathcal{L}y = y' + p\,y.

  32. Ex. 93.32Challenge

    Równanie Bernouliego: y+y=y2y' + y = y^2. Podstaw u=1/yu = 1/y aby linearyzować i rozwiąż.

  33. Ex. 93.33Challenge

    Rozwiąż y+ytanx=secxy' + y\tan x = \sec x poprzez wariację parametru i potwierdź, że wynik zgadza się z wynikiem czynnika całkującego.

  34. Ex. 93.34Challenge

    Równanie Riccatiego: y=y22xy+x21y' = y^2 - 2xy + x^2 - 1. Potwierdź, że y1=x+1y_1 = x + 1 jest rozwiązaniem szczególnym i użyj podstawienia y=x+1+1/vy = x + 1 + 1/v aby zredukować do równania liniowego w vv.

  35. Ex. 93.35Proof

    Wykaż rygorystycznie, że μ(x)=ep(x)dx\mu(x) = e^{\int p(x)\,dx} przekształca y+py=qy' + py = q w (μy)=μq(\mu y)' = \mu q i dedukuj wzór na rozwiązanie ogólne.

  36. Ex. 93.36Proof

    Wykaż, że y(x)=x0xG(x,s)q(s)dsy(x) = \int_{x_0}^{x} G(x,s)\,q(s)\,ds, gdzie G(x,s)=esxp(t)dtG(x,s) = e^{-\int_s^x p(t)\,dt}, rozwiązuje y+py=qy' + py = q, y(x0)=0y(x_0) = 0.

Źródła

Updated on 2026-05-06 · Author(s): Clube da Matemática

Found an error? Open an issue on GitHub or submit a PR — open source forever.